Melk & Gezondheid 1 – Wat is de invloed van melk op de botgezondheid?

Melk en botgezondheid

Introductie

Melkproducten vormen een groot deel van het typische Nederlandse voedingspatroon. Het voedingscentrum adviseert volwassenen om 2 à 3 porties (300 tot 450 ml) melkproducten per dag te consumeren om het risico op onder andere het risico op botbreuken, darmkanker en diabetes type 2 te verlagen1. Echter, de gezondheidsvoordelen van een hoge inname van melkproducten is nooit aangetoond en heeft mogelijk zelfs nadelige effecten. Een studie gepubliceerd in de New England Journal of Medicine in 20202 heeft onderzocht wat de mogelijke voor- en nadelen zijn van een verhoogde inname van melkproducten op de gezondheid van volwassenen. In deze serie “Melk & Gezondheid” behandelen we in elk artikel een (verondersteld) voordeel of gevaar van het nuttigen van melk(producten). Vandaag deel 1: Wat is de invloed van melk op de botgezondheid van volwassenen?

Waarop is het advies gebaseerd?

Één van de belangrijkste redenen om een hoge inname van melk te adviseren is om voldoende calcium binnen te krijgen voor het behouden van gezonde botten1. Het voedinscentrum adviseert volwassenen om ongeveer 1000 mg calcium per dag te consumeren (ongeveer 850 ml melk)3. Dit advies ligt zelfs hoger bij ouderen (1100-1200 mg calcium per dag) (tabel 1).

Tabel 1. Aanbeveling voedingscentrum

Geslacht/leeftijd Dagelijkse aanbeveling van calcium (milligram)
Mannen  
9-17 jaar 1200
18-24 jaar 1000
25-69 jaar 950
70+ jaar 1200
Vrouwen  
9-17 jaar 1100
18-24 jaar 1100
25-50 jaar 950
51-69 jaar 1100
70+ jaar 1200

Deze aanbevelingen zijn gebaseerd op een analyse van negentien studies waar in totaal 155 mensen aan deelnamen4. Uit die studies kwam naar voren dat een inname van 741 mg calcium (ongeveer 600 ml melk) noodzakelijk was voor het behouden van een goede calcium-balans (de calcium inname minus de uitscheiding via ontlasting en urine). Er zijn echter vier belangrijke beperkingen aan deze studies:

  1. Om dit soort conclusies te kunnen trekken heb je meer dan 155 mensen nodig.
  2. De totale duur van de studies was zeer kort: 2 tot 3 weken.
  3. De mensen in deze onderzoeken hadden sowieso al een hoge calcium inname.
  4. Er werd alleen maar gekeken naar calcium-balans, helemaal niet naar botgezondheid (botdichtheid of het aantal botbreuken).

Om dit in perspectief te zetten: Uit een andere studie die al in 1952 is uitgevoerd onder (slechts 10) Peruaanse mannen bleek dat een inname van 200 milligram calcium (minder dan 200 ml melk) al voldoende was om een goede calcium-balans te onderhouden5. Ondanks dat ook dit onderzoek maar bij heel weinig mensen is uitgevoerd, lijkt deze uitkomst logischer aangezien ons lichaam zeer goed in staat is om de absorptie van calcium te verhogen wanneer de inname heel laag is.

Het belangrijkste bezwaar om deze studies voor een advies over botgezondheid te gebruiken, is echter het vierde beschreven punt. Het voelt toch vreemd dat een advies voor het behouden van een goede botgezondheid gebaseerd is op onderzoek dat helemaal niet kijkt naar de gezondheid van de botten, maar slechts naar een fysiologisch aspect (de calcium-balans in het lichaam). Hoe zit dat dan met studies die wel naar botgezondheid kijken?

Wat is de invloed van melk op de botdichtheid?

Grote klinische studies die onderzochten wat de invloed was van het geven van calium supplementen (van 1000 mg of 2000 mg) vonden dat deze supplementen resulteerden in een 1 tot 3% hogere botdichtheid, vergeleken met een placebo. Dit is op zichzelf al een klein verschil, maar kan klinisch relevant zijn als dit een blijvend verschil is. Dit was echter niet het geval. Op de lange termijn verminderde dit verschil of ging in zijn geheel verloren6, 7. In lijn met deze bevinding werd in een andere studie, uitgevoerd onder 10.000 amerikanen, ontdekt dat calcium inname helemaal niet gerelateerd was aan de botdichtheid van de heup8. Vitamine D leek hierbij een veel belangrijkere rol te spelen.  

Wat is de invloed van melk op het aantal botbreuken?

Tot nu toe hebben we het vooral over de invloed van calcium op botdichtheid gehad. Is er dan misschien een invloed van de calcium- of melk inname op het aantal botbreuken? Het korte antwoord is: Nee. Opvallend is dat in landen waar de melkconsumptie hoger is, er meer mensen zijn die een heup breken (gecorrigeerd voor het aantal inwoners) (Figuur 1)2. Hierbij gaat het echter om een correlatie en niet om een causaal verband waardoor het mogelijk beïnvloedt wordt door andere factoren, zoals vitamine D inname en etniciteit. Om dat te bewijzen, zijn er grotere studies nodig die specifiek naar de invloed van calcium- en melkinname kijken op botbreuken. Gelukkig zijn die er ook.

In meerdere grote gepoolde studies waarbij de melk inname verschilde van minder dan 1,5 eenheid tot meer dan 30 eenheden per week, werd geen enkel verband gevonden tussen melkconsumptie en het risico op een gebroken heup9, 10. Ook bij het suppleren van calcium in een studie met 6.740 patienten werd er geen verband gevonden tussen calcium suppletie en botbreuken, vergeleken met een placebo11. De kans op een gebroken heup was zelfs een heel klein beetje hoger in de groep die de echte calcium suppletie kreeg.

Figuur 1.

melk botgezondheid medicus online

Conclusie

Er is geen enkel bewijs dat een hogere melkconsumptie leidt tot een betere botdichtheid of een lager risico op botbreuken.

Referenties

1.            Voedingscentrum. De gezondheidseffecten van melk [online].

2.            Willett WC, Ludwig DS. Milk and Health. N Engl J Med 2020;382:644-654.

3.            Voedingscentrum. Calcium [online].

4.            Hunt CD, Johnson LK. Calcium requirements: new estimations for men and women by cross-sectional statistical analyses of calcium balance data from metabolic studies. Am J Clin Nutr 2007;86:1054-1063.

5.            Hegsted DM, Moscoso I, Collazos C. A study of the minimum calcium requirements of adult men. J Nutr 1952;46:181-201.

6.            Elders PJ, Lips P, Netelenbos JC, et al. Long-term effect of calcium supplementation on bone loss in perimenopausal women. J Bone Miner Res 1994;9:963-970.

7.            Dawson-Hughes B, Harris SS, Krall EA, Dallal GE. Effect of withdrawal of calcium and vitamin D supplements on bone mass in elderly men and women. Am J Clin Nutr 2000;72:745-750.

8.            Bischoff-Ferrari HA, Kiel DP, Dawson-Hughes B, et al. Dietary calcium and serum 25-hydroxyvitamin D status in relation to BMD among U.S. adults. J Bone Miner Res 2009;24:935-942.

9.            Bischoff-Ferrari HA, Dawson-Hughes B, Baron JA, et al. Milk intake and risk of hip fracture in men and women: a meta-analysis of prospective cohort studies. J Bone Miner Res 2011;26:833-839.

10.         Bian S, Hu J, Zhang K, Wang Y, Yu M, Ma J. Dairy product consumption and risk of hip fracture: a systematic review and meta-analysis. BMC Public Health 2018;18:165.

11.         Bischoff-Ferrari HA, Dawson-Hughes B, Baron JA, et al. Calcium intake and hip fracture risk in men and women: a meta-analysis of prospective cohort studies and randomized controlled trials. Am J Clin Nutr 2007;86:1780-1790.